Portekiz’de İlk: Fernando Pessoa Üniversitesi IHRA Tanımını Benimsedi

Portekiz’deki Fernando Pessoa Üniversitesi (Universidade Fernando Pessoa), Uluslararası Holokost Anma İttifakı (IHRA) tarafından geliştirilen antisemitizm tanımını resmen benimseyen ülkedeki ilk yükseköğretim kurumu oldu. İstanbul merkezli Şalom Gazetesi’nin duyurduğu bu gelişme, Portekiz akademik camiasında antisemitizmle mücadele açısından tarihi bir dönüm noktası olarak nitelendiriliyor. Karar, üniversitenin yönetim kurulu tarafından oybirliğiyle alınırken, kurumun resmi internet sitesinde yayımlanan bildiride, bu adımın “nefret söylemine ve ayrımcılığa karşı kurumsal bir duruş” olduğu vurgulandı.

IHRA Antisemitizm Tanımı Nedir ve Neden Tartışılıyor?

IHRA antisemitizm tanımı, 2016 yılında Romanya’nın başkenti Bükreş’te düzenlenen genel kurulda kabul edildi. Çalışma tanımı olarak bilinen bu metin, antisemitizmi “Yahudilere yönelik belirli bir algılama biçimi olan nefret; sözlü, fiziksel, yazılı, görsel ifadeler ve eylemler yoluyla kendini gösterebilir” şeklinde tanımlıyor. Tanımın en kritik bölümü, 11 maddelik örnekler listesidir. Bu listede, İsrail devletine yönelik bazı eleştirilerin antisemitik olabileceği belirtilirken, özellikle İsrail’i “ırkçı bir girişim” olarak tanımlamak, çifte standart uygulamak veya Holokost’un sembollerini İsrail karşıtı söylemlerde kullanmak gibi ifadeler antisemitizm kapsamında değerlendiriliyor.

Bu tanım, uluslararası alanda geniş kabul görse de beraberinde tartışmaları da getirdi. Özellikle İsrail’in politikalarını eleştiren akademisyenler ve sivil toplum örgütleri, tanımın ifade özgürlüğünü kısıtlayabileceği konusunda endişelerini dile getiriyor. Ancak IHRA yetkilileri, tanımın akademik tartışmayı değil, nefret söylemini hedef aldığını savunuyor. Fernando Pessoa Üniversitesi’nin bu kararı, Portekiz’de ifade özgürlüğü ile nefret söylemi arasındaki hassas dengenin akademik bir kurum tarafından nasıl yönetileceğine dair önemli bir emsal oluşturuyor.

Portekiz’de Antisemitizmle Mücadele ve Akademik Bağlam

Portekiz, tarihsel olarak İber Yarımadası’ndaki en eski Yahudi topluluklarından birine ev sahipliği yapmıştır. 15. yüzyılda zorla Hristiyanlaştırma politikaları ve Engizisyon, ülkedeki Yahudi varlığını ciddi şekilde etkilemiş olsa da günümüzde yaklaşık 3.000-4.000 kişilik bir Yahudi topluluğu varlığını sürdürmektedir. Son yıllarda Avrupa genelinde antisemitik olayların artış göstermesi Portekiz’i de etkilemiştir. 2023 yılında Portekiz’de kaydedilen antisemitik olay sayısı bir önceki yıla göre %40 artışla 42’ye yükselmiştir. Bu olayların büyük çoğunluğu çevrimiçi nefret söylemi ve grafiti şeklinde gerçekleşmiştir.

Akademik Dünyanın Tepkisi

Portekiz’in önde gelen üniversiteleri arasında yer alan Fernando Pessoa Üniversitesi’nin bu kararı, akademik çevrelerde iki farklı tepkiyle karşılandı. Bir grup akademisyen, kurumun antisemitizmle mücadelede net bir duruş sergilemesini memnuniyetle karşılarken, diğer bir grup ise IHRA tanımının özellikle Orta Doğu çalışmaları yapan bölümler üzerinde soğutucu etki yaratabileceği uyarısında bulundu. Üniversite yönetimi, kararın alınmasından önce geniş katılımlı bir istişare süreci yürütüldüğünü ve tüm bölümlerin görüşlerinin alındığını açıkladı.

Avrupa Üniversiteleri Arasında IHRA Kabulü: Bir Karşılaştırma

Fernando Pessoa Üniversitesi’nin bu adımı, Avrupa’da IHRA tanımını benimseyen üniversiteler ailesine katılması anlamına geliyor. Aşağıdaki tablo, Avrupa’daki bazı önemli üniversitelerin IHRA tanımını benimseme durumunu göstermektedir:

Tablo, Portekiz’in bu konuda Güney Avrupa ülkelerine kıyasla görece geç kaldığını, ancak yine de bölgede öncü bir rol üstlendiğini gösteriyor. İspanya’da da benzer bir süreç devam ederken, Portekiz’deki bu kararın diğer Portekiz üniversitelerine örnek teşkil etmesi bekleniyor. Porto Üniversitesi ve Lizbon Üniversitesi’nden henüz resmi bir açıklama gelmezken, kaynaklar bu kurumların da süreci yakından izlediğini belirtiyor.

Türk Öğrenciler İçin Ne Anlama Geliyor?

Portekiz, son yıllarda Türk öğrenciler arasında popüler bir eğitim destinasyonu haline gelmiştir. 2023-2024 akademik yılı itibarıyla Portekiz’de eğitim gören yaklaşık 650 Türk öğrenci bulunmaktadır ve bu sayı her yıl ortalama %15 artmaktadır. Fernando Pessoa Üniversitesi, Porto’da bulunan özel bir üniversite olarak özellikle sağlık bilimleri, iletişim ve işletme alanlarında Türk öğrencilerin tercih ettiği kurumlar arasında yer alıyor.

Bu karar, Türk öğrenciler için birkaç açıdan önem taşıyor:

Güvenli Kampüs Ortamı: Üniversitenin IHRA tanımını benimsemesi, kampüste antisemitik davranışlara karşı sıfır tolerans politikası izleneceği anlamına geliyor. Bu, özellikle uluslararası öğrencilerin kendilerini güvende hissetmeleri açısından kritik bir faktör. Türkiye’den gelen öğrenciler, farklı etnik ve dini kökenden arkadaşlarıyla birlikte daha kapsayıcı bir akademik ortamda eğitim alma fırsatı bulacak.

Akademik Müfredata Etkisi: IHRA tanımının benimsenmesi, üniversitenin ders içeriklerine ve araştırma politikalarına da yansıyabilir. Özellikle tarih, siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler bölümlerinde Holokost eğitimi ve antisemitizmle mücadele konuları daha kapsamlı ele alınabilir. Türk öğrenciler bu sayede Avrupa’da antisemitizmle mücadelede en güncel yaklaşımları öğrenme şansı elde edecek.

Kariyer Fırsatları: Bu tür kurumsal taahhütler, uluslararası iş dünyasında ve sivil toplum kuruluşlarında olumlu karşılanmaktadır. Bir üniversitenin nefret söylemine karşı net bir duruş sergilemesi, mezunlarının CV’lerinde önemli bir referans noktası haline gelebilir. Özellikle insan hakları, diplomasi ve uluslararası kuruluşlarda kariyer hedefleyen Türk öğrenciler için bu adım, Fernando Pessoa Üniversitesi’ni daha cazip kılıyor.

Kararın Portekiz-İsrail İlişkilerine Etkisi

Portekiz, Orta Doğu politikasında geleneksel olarak dengeli bir çizgi izlemektedir. 2023’teki Hamas-İsrail çatışmasının ardından Portekiz hükümeti, hem İsrail’in meşru müdafaa hakkını tanımış hem de Filistinli sivillerin korunması çağrısında bulunmuştur. Fernando Pessoa Üniversitesi’nin kararı, hükümetin resmi tutumuyla uyumlu olmakla birlikte, özellikle Portekiz’deki Filistin yanlısı gruplardan tepki çekti. Üniversite önünde küçük çaplı protestolar düzenlenirken, akademik yönetim kararın “politik değil, etik bir duruş” olduğunu yineleyerek tartışmaları yatıştırmaya çalıştı.

Uygulama Süreci ve Beklentiler

Üniversite yönetimi, IHRA tanımının benimsenmesinin ardından bir dizi pratik adım atılacağını duyurdu. Bu adımlar arasında:

1. Personel Eğitimleri: Akademik ve idari personele yönelik antisemitizm farkındalık eğitimleri başlatılacak. Bu eğitimler, özellikle öğrenci işleri, disiplin kurulları ve kampüs güvenliği birimlerinde çalışan personel için zorunlu olacak.

2. Müfredat Revizyonu: İlgili bölümlerde Holokost tarihi ve antisemitizmle mücadele derslerinin sayısı artırılacak. Ayrıca tüm bölümlerin müfredatında nefret söylemi ve ayrımcılık karşıtlığına dair modüller yer alacak.

3. Raporlama Mekanizması: Öğrenci ve çalışanların antisemitik olayları bildirebileceği anonim bir çevrimiçi platform kurulacak. Şikayetler bağımsız bir komite tarafından değerlendirilecek.

4. Akademik Yayın Politikası: Üniversite bünyesinde yayımlanan akademik dergilerde ve konferanslarda antisemitik içeriklerin denetlenmesine yönelik kurallar getirilecek.

Bu adımların 2024-2025 akademik yılı başına kadar tamamlanması planlanıyor. Uygulamanın başarısı, diğer Portekiz üniversitelerinin de benzer kararlar alması durumunda ülke çapında bir standart haline gelebilir.

Sonuç: Akademik Sorumluluk ve Evrensel Değerler

Fernando Pessoa Üniversitesi’nin IHRA tanımını benimsemesi, Portekiz’de akademik özgürlük ile toplumsal sorumluluk arasındaki dengeyi yeniden gündeme getirdi. Bu karar, sadece bir tanımın kabulü değil, aynı zamanda bir kurumun nefret söylemine karşı net bir duruş sergileme iradesinin göstergesidir. Holokost’un insanlık tarihinin en karanlık sayfalarından biri olduğu düşünüldüğünde, eğitim kurumlarının bu tür taahhütlerde bulunması, gelecek nesillere karşı bir sorumluluktur.

Türk öğrenciler için bu gelişme, Portekiz’de eğitim almanın sadece kaliteli bir akademik program değil, aynı zamanda evrensel değerlere saygılı bir ortamda bulunma avantajı sunduğunu göstermektedir. Antisemitizmle mücadele, sadece Yahudi toplumunu değil, tüm insanlığı ilgilendiren bir ortak davadır. Fernando Pessoa Üniversitesi, bu davaya katkıda bulunarak Portekiz akademik dünyasında önemli bir çığır açmıştır.

Önümüzdeki dönemde, bu kararın ne kadar etkili uygulanacağı ve diğer üniversiteler tarafından ne kadar örnek alınacağı merak konusu. Ancak şimdiden, Portekiz’in antisemitizmle mücadelede somut bir adım attığı ve uluslararası akademik topluluğa güçlü bir mesaj gönderdiği açıktır. Unutulmamalıdır ki, nefret söylemine karşı en etkili silah eğitimdir ve bu eğitimi veren kurumların duruşu, toplumların geleceğini şekillendirir.